Κυριακή, 1 Οκτωβρίου 2017

Το πορτρέτο ενός καλλιτέχνη: Φωτεινή Τίκκου


Η Φωτεινή Τίκκου είναι Ελληνίδα εικονογράφος που τα τελευταία χρόνια ζει στην Κοπεγχάγη. Έχει συνεργαστεί με αρκετούς εκδοτικούς οίκους, ενώ τα έργα της δεν απευθύνονται αυστηρά στο παιδικό κοινό. Στις εικόνες της διακρίνει κανείς βαθιά κοινωνική συνείδηση και αγάπη για το καινούργιο. Κουβεντιάσαμε για τις νέες τεχνικές στην εικονογράφηση, το μέλλον του παιδικού βιβλίου, τη δύναμη που έχουν οι εικόνες να κάνουν το παιδί πιο ευαίσθητο απέναντι στα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου.


Πες μας λίγα λόγια για τη ζωή σου. Πότε ξεκίνησες να ζωγραφίζεις, πώς αποφάσισες να ασχοληθείς με την εικονογράφηση; 
 
Ζωγραφίζω από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Ακόμα και σήμερα βρίσκω ζωγραφιές μου ξεχασμένες σε παλιά οικογενειακά άλμπουμ και βιβλία. Θυμάμαι όταν οι γονείς μου έλεγαν πως έπρεπε να αφήσω τη ζωγραφική λίγο στην άκρη και να μάθω να εξασκούμαι στα γράμματα, εγώ τους καθησύχαζα λέγοντάς τους πως θα τα μάθαινα όταν θα ξεκινούσα το σχολείο.
Η ενασχόλησή μου λοιπόν με τη ζωγραφική ήταν κάτι σαν μονόδρομος, με την έννοια ότι ήταν το μοναδικό αντικείμενο με το οποίο με ενδιέφερε να ασχοληθώ και ακαδημαϊκά. Οπότε όταν έφτασε η στιγμή να επιλέξω σε ποια σχολή ήθελα να μπω, επέλεξα αμέσως την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Πέρασα μετά από 3 προσπάθειες το 2001.
Όταν αποφοίτησα, αποφάσισα να ασχοληθώ με την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων γιατί εκτός από το ότι μου άρεσε, νιώθω πως είναι ένας πιο συγκεκριμένος δρόμος για κάποιον που θέλει να μπορεί να ζει από αυτό που αγαπά. Έστειλα λοιπόν κάποια πρώτα δείγματα σε πολλούς εκδοτικούς οίκους στην Αθήνα και πήρα την πρώτη μου θετική απάντηση μετά από ένα μήνα από τα Ελληνικά Γράμματα. Ακολούθησαν σιγά σιγά κι άλλες συνεργασίες με πολλούς εκδοτικούς.

Θέλεις να μοιραστείς μαζί μας μια ξεχωριστή εμπειρία σου στην εικονογράφηση ενός βιβλίου;

Έχω αναφερθεί ξανά στη συνεργασία μου με τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο για το "Φεύγει-Έρχεται" του Μάνου και της Άννας Κοντολέων. Η συνεργασία αυτή ήταν σίγουρα μια από τις καλύτερες που είχα ποτέ, κι αυτό γιατί ήταν πολύ δημιουργική και ισότιμη. Ισότιμη με την έννοια ότι δουλέψαμε από κοινού, ώστε το κείμενο και η εικονογράφηση να δέσουν αρμονικά. Η εικονογράφηση προσαρμόστηκε στις ιδιαίτερες ανάγκες του συγκεκριμένου κειμένου, αλλά και το ίδιο το κείμενο προσαρμόστηκε για να δώσει χώρο στην εικονογράφηση όπου ήταν απαραίτητο. Ο συντονισμός της εκδότριας, Αλέξας Αποστολάκη, ήταν εξαιρετικής σημασίας μιας και το εγχείρημα ολοκληρώθηκε με όλους τους κύριους συντελεστές σε απόσταση. Με εμένα στη Κοπεγχάγη, τον Μάνο στην Αθήνα και την Άννα στην Κρήτη. Νομίζω πως μείναμε όλοι ευχαριστημένοι με το τελικό αποτέλεσμα. 

Τι υλικά χρησιμοποιείς συνήθως; 
 
Χρησιμοποιώ πολλά διαφορετικά υλικά και πειραματίζομαι συνέχεια με νέες τεχνικές. Μου φαίνεται πολύ ενδιαφέρον να εξερευνάς νέους εικαστικούς κόσμους και να ξεφεύγεις από αυτό που κάνεις συνήθως. Πιστεύω πως κάτι τέτοιο μπορεί να σε οδηγήσει σε υπέροχα, νέα μονοπάτια και ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις.
Τελευταία ένα από τα αγαπημένα μου υλικά είναι η τέμπερα. Λατρεύω την καλυπτικότητά της και το ότι συνδυάζει τα χαρακτηριστικά της ακουαρέλλας και του ακρυλικού. Επίσης απολαμβάνω ιδιαίτερα τη δημιουργία κολλάζ, όπως και κάποιες ψηφιακές τεχνικές.

Ποια στιγμή της ημέρας προτιμάς να δουλεύεις; Ζωγραφίζεις πάντοτε στο σπίτι;

Ήμουνα πάντα βραδινός τύπος. Μου αρέσει πολύ να δουλεύω αργά το βράδυ, μέχρι και το ξημέρωμα πολλές φορές. Το να δουλεύω το βράδυ όταν οι υπόλοιποι κοιμούνται και τα τηλέφωνα δεν χτυπάνε μου προσφέρει εκπληκτική ηρεμία. Μέσα σε αυτού του είδους την απομόνωση νιώθω πιο συγκεντρωμένη και παραγωγική, μακριά από όλα αυτά που μπορούν να μου διασπάσουν την προσοχή κατά τη διάρκεια της ημέρας.


Ετοιμάζεις κάτι αυτόν τον καιρό;

Αυτόν τον καιρό προετοιμάζονται πολλά διαφορετικά κι ενδιαφέροντα πρότζεκτ. Προβλέπεται μια πολλή γεμάτη χρονιά. Το μεγαλύτερο εγχείρημά μου αυτήν την περίοδο είναι το στήσιμο του ηλεκτρονικού μου μαγαζιού όπου κάποιος θα μπορεί να αγοράσει αυθεντικά έργα και αντίγραφα, καθώς και άλλες χειροποίητες δημιουργίες μου. Όλο αυτό είναι κάτι που απαιτεί πολύ χρόνο και πολλή οργάνωση κι ελπίζω να είναι έτοιμο τον Οκτώβρη.
Κατά τα άλλα, υπάρχουν αρκετές νέες συνεργασίες για τη νέα χρονιά τόσο για παιδικά βιβλία όσο και για άλλου τύπου πρότζεκτ, κυρίως για εξωτερικό, αλλά και για Ελλάδα.

Υπάρχει ένα κείμενο, βιβλίο, παραμύθι, που θα ήθελες να εικονογραφήσεις και δεν το έχεις κάνει ακόμη;

Δεν έχω κάτι συγκεκριμένο στο μυαλό μου. Είμαι πάντα ανοιχτή σε ενδιαφέρουσες ιδέες. Μου αρέσει πολύ να δουλεύω με κείμενα που σφύζουν από φαντασία και που δημιουργήθηκαν αυθόρμητα, χωρίς συγκεκριμένο στόχο. Προτιμώ κείμενα μοντέρνα, χωρίς πολλές ωραιοποιήσεις και διδακτισμό.

Στη χώρα μας υπάρχει δυνατότητα βιοπορισμού από την εικονογράφηση; 

Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία χρόνια με την κρίση τα δεδομένα στον εκδοτικό χώρο έχουν αλλάξει. Κανένας εικονογράφος δεν παίρνει πια τα χρήματα που έπαιρνε πριν από 15 χρόνια. Η αγορά έχει προσαρμοστεί αναγκαστικά στις νέες συνθήκες, όπως κι εμείς. Οι προτάσεις είναι λιγότερες και οι δουλειές πιο επιλεκτικές. Πιστεύω πως να ζήσει ένας εικονογράφος αποκλειστικά από την εικονογράφηση είναι αρκετά δύσκολο. Και ειδικά για κάποιον που θέλει να αναλαμβάνει μόνο δουλειές που τον εκφράζουν.
Εγώ τα τελευταία χρόνια βρίσκομαι στην Κοπεγχάγη, για προσωπικούς βέβαια λόγους και όχι βιοποριστικούς, αλλά αυτό μου δίνει την ευκαιρία να δουλεύω περισσότερο με το εξωτερικό και λιγότερο με την Ελλάδα. Η παγκόσμια αγορά φαίνεται πολύ πιο υγιής και, παρόλο που ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος, νιώθω πως υπάρχει χώρος για να στήσει κάποιος μια καριέρα από την οποία θα μπορέσει να ζήσει.

Από ποιους εικονογράφους (κλασικούς ή σύγχρονους) έχεις εμπνευστεί; Υπάρχει κάποια τάση ή κίνημα στην τέχνη που σε έχει επηρεάσει περισσότερο;

Προτιμώ τους σύγχρονους εικονογράφους που δουλεύουν με διαφορετικές τεχνικές. Υπάρχει μια πληθώρα εκπληκτικών εικονογράφων των οποίων τη δουλειά θαυμάζω. Κάποιοι από αυτούς είναι η Beatrice Alemagna, η Betania Zacarias, η Chiara Carrer, η Rebeca Luciani, η Yael Frankel, η Yasmin Yael, η Rebeca Dautremer. Από Έλληνες εικονογράφους μου αρέσει πολύ η δουλειά της Μυρτώς Δελληβοριά, της Ίριδας Σαμαρτζή και της Ντανιέλας Σταματιάδη.

Η εικόνα διαμορφώνει τη φαντασία. Όταν ζωγραφίζεις, σκέφτεσαι ότι οι εικόνες θα ζωντανέψουν στη φαντασία των παιδιών;

Συνήθως όταν ζωγραφίζω δεν έχω στο μυαλό μου τον τελικό θεατή των εικόνων μου. Φυσικά κάποιες στιγμές μπορεί να σκεφτώ αν αυτό που κάνω θα κέντριζε το ενδιαφέρον των παιδιών ή όχι, αλλά δεν χρησιμοποιώ αυτό σαν γνώμονα. Νιώθω πως κάτι τέτοιο θα με δέσμευε και θα με περιόριζε εικαστικά, απομακρύνοντάς με ίσως από τις αρχικές μου προθέσεις. Προτιμώ η δημιουργική διαδικασία να παραμένει αυθόρμητη και αβίαστη, χωρίς πολλή σκέψη.

Τι σχέση έχει ένας εικονογράφος με την παιδικότητα; Πόσο καθορίζουν τη δουλειά του οι παιδικές του αναμνήσεις;

Κάποιοι λένε πως ο δημιουργικός ενήλικας είναι το παιδί που επέζησε. Που επέζησε από την ισοπεδωτική δύναμη της ενηλικίωσης. Που μπόρεσε να διατηρήσει κάποιου είδους ρομαντισμού και μια παιδική αφέλεια, κάτι που σίγουρα είναι απαραίτητο για ένα εικονογράφο παιδικών βιβλίων. Ο εικονογράφος για να δημιουργήσει εικόνες για παιδιά χρειάζεται να μπορεί να έρθει σε επαφή με το παιδί που ζει ακόμα μέσα του, για να μπορέσει να απλοποιήσει την πραγματικότητα και να την αλλοιώσει αν θέλει, όπως θα έκανε ένα παιδί. Οι παιδικές αναμνήσεις είναι σίγουρα κάτι το οποίο μπορεί να συνδέσει κάποιον με την παιδικότητα που χάθηκε στην πορεία.

Έχεις ασχοληθεί αρκετά με την εικονογράφηση και τα εξώφυλλα παιδικών βιβλίων. Η εικόνα ασκεί σίγουρα μιας μορφής διαπαιδαγώγηση. Μπορεί μέσα από το έργο ενός εικονογράφου να καλλιεργηθεί στο παιδί η ευαισθησία απέναντι στα σύγχρονα προβλήματα του κόσμου;

Είναι γεγονός πως η εικόνα είχε παντα μεγάλη δύναμη. Πόσο μάλλον στην εποχή μας που κατακλυζόμαστε από αυτήν. Συγκεκριμένα σε ό,τι αφορά τα παιδιά, κυρίως στις μικρότερες ηλικίες, η εικόνα μπορεί να αποτελέσει ένα πανίσχυρο εργαλείο σε σχέση με την ευαισθητοποίησή τους απέναντι στα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα. Μέσα από την εικόνα μπορεί ο εικονογράφος να κεντρίσει το ενδιαφέρον των παιδιών, να τους προσφέρει ερεθίσματα ή να τα κάνει να αναλογιστούν κάτι. Οπότε με αυτήν την έννοια, τα εικονογραφημένα βιβλία μπορούν σίγουρα να συμβάλουν στην διαπαιδαγώγηση ενός παιδιού. Αν το κείμενο και η εικονογράφηση δέσουν όμορφα και δημιουργικά μπορούν να αποτελέσουν παρακαταθήκη για τη δημιουργία ευασιθητοποιημένων παιδιών και ενσυνείδητων ενηλίκων.

Στο σύγχρονο ψηφιακό κόσμο ποια είναι η θέση του παιδικού βιβλίου; Πώς βλέπεις το μέλλον του;

Είναι αλήθεια πως η σημερινή εποχή είναι πολύ διαφορετική από εκείνη προηγούμενων δεκαετιών. Το παιδί έχει πλέον πολλές διαφορετικές επιλογές ψυχαγωγίας. Οι ψηφιακές εφαρμογές έχουν εισβάλει και στον χώρο του παιδικού βιβλίου. Τα βιβλία μπορούν πλέον να διαβαστούν στο τάμπλετ ή να γίνουν διαδραστικές εφαρμογές ή παιχνίδια. Δεν θεωρώ πως αυτό είναι κάτι κακό. Δεν χρειάζεται να το πολεμάμε. Απλά να το κρατήσουμε σε μια ισορροπία σε σχέση και με τις άλλες δραστηριότητες του παιδιού.
Νιώθω πως το βιβλίο είναι κάτι διαχρονικό που δύσκολα θα εκλείψει. Αν μάθουμε τα παιδιά μας να αγαπούν το καλό βιβλίο, είμαι σίγουρη πως εκείνα θα ανταποκριθούν και θα συνεχίσουν να ενδιαφέρονται για αυτό παράλληλα και με όλες τις άλλες ψηφιακές εφαρμογές. Αυτό που ίσως θα πρέπει να γίνει είναι να εκσυγχρονιστούν τα βιβλία, τόσο στην αισθητική τους όσο και στο κείμενο, απαντώντας στις ανάγκες κι επιθυμίες του σημερινού παιδιού που μεγαλώνει πλέον μέσα στον κόσμο της ψηφιακής τεχνολογίας.

Παρατηρείς τα τελευταία χρόνια πως η εικονογράφηση του παιδικού βιβλίου στρέφεται προς νέες κατευθύνσεις (συνδυασμός ζωγραφικής και κολάζ, στροφή προς το ναΐφ, νέα υλικά κ.λπ);

Ναι, όντως. Και κυρίως στο εξωτερικό συναντάμε αρκετά βιβλία που φαίνονται σχεδόν αντισυμβατικά με την εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας για το κλασικό εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο. Κι αυτό είναι κάτι που με χαροποιεί ιδιαίτερα. Προσωπικά, προτιμώ τα εικονογραφημένα βιβλία τα οποία μπορεί να απολαύσει κι ένας ενήλικας. Που ντύνονται με εικονογραφήσεις μοντέρνες με χρήση μεικτών τεχνικών και προσφέρουν μια αλλιώτικη ανάγνωση. Αντίθετα οι πολύ κλασικές ή απλοποιημένες εικονογραφήσεις δε με ελκύουν. Πιστεύω ότι η νέα αυτή κατεύθυνση στην εικονογράφηση του παιδικού βιβλίου μπορεί να δώσει μια φρέσκια ματιά στα παιδιά και να τα βοηθήσει να αναπτύξουν υψηλό αισθητικό κριτήριο και αγάπη για τον κόσμο των εικαστικών. Είναι κρίμα να περιορίζουμε την αισθητική ενός εικονογραφημένου βιβλίου απλά και μόνο γιατί νομίζουμε πως δε θα ελκύσει το παιδί ή πως είναι πολύ περίπλοκη για την ηλικία του.

*** 

Για πληροφορίες σχετικά με τη δουλειά της Φωτεινής, ρίξτε μια ματιά εδώ και εδώ .

Δευτέρα, 18 Σεπτεμβρίου 2017

Υπόθεση Τουλάγεφ


"Ήρωες χθες, σκουπίδια σήμερα.  Αυτή είναι η διαλεκτική της Ιστορίας." 

Στη Σοβιετική Ένωση ο εμφύλιος πόλεμος τελειώνει με την επικράτηση του Στάλιν και από τα τέλη της δεκαετίας του 1920  Κομμουνιστικά Κόμματα διαγράφουν τους τροτσκιστές από το σώμα των μελών τους. Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, λίγο πριν από την έναρξη του Β' Παγκοσμίου πολέμου, ξεκινά η Τρομοκρατία εναντίον της αριστερής αντιπολίτευσης και πολλοί παλιοί μπολσεβίκοι -πρωτεργάτες της Ρωσικής Επανάστασης- εξορίζονται ή εκτελούνται. "Κατάρα στους σκεπτικιστές, τους ολιγόπιστους, όσους τρέφουν κρυφά στον κόρφο τους το φαρμακερό φίδι της αντιπολίτευσης!" Σ' αυτή τη σκοτεινή περίοδο εντάσσει ο Βικτόρ Σερζ την ιστορία του μυθιστορήματός του "Υπόθεση Τουλάγεφ", σε μια προσπάθεια να μιλήσει για την προσωπική του εξορία, τις Δίκες της Μόσχας, την περίοδο του Μεγάλου Τρόμου, τις εκκαθαρίσεις στις οποίες κατέφυγε το σταλινικό καθεστώς εκτελώντας κι εξαφανίζοντας χιλιάδες μπολσεβίκους.


Μπορεί να οικοδομούμε πάνω σε πτώματα, αλλά οικοδομούμε. 

Ο σύντροφος Τουλάγεφ δολοφονείται ένα βράδυ στη Μόσχα. Στο πρώτο από τα δέκα κεφάλαια του βιβλίου - ένα εκπληκτικό κείμενο για τον άνθρωπο και τη δικαιοσύνη, που θα μπορούσε να στέκει και ως αυτοτελές διήγημα - ο αναγνώστης παρακολουθεί τη δολοφονία του ανώτατου στελέχους του Κόμματος. Μια δολοφονία που διαπράττεται σχεδόν τυχαία. Μια παρόρμηση, μια στιγμή έξαψης στη ζωή ενός ανθρώπου που για πρώτη φορά στη ζωή του κράτησε στα χέρια του ένα κολτ. 

Την επόμενη ημέρα ανακοινώνεται στις εφημερίδες "ο πρόωρος θάνατος του συντρόφου Τουλάγεφ", αλλά δεν υπάρχουν ένοχοι. Και από τη στιγμή που δεν υπάρχουν, πρέπει να κατασκευαστούν.  Γίνονται εξήντα επτά συλλήψεις μέσα στις πρώτες τρεις μέρες, ανακρίσεις που κρατούν έως και εξήντα ώρες. "Από την τριακοστή πέμπτη ώρα και μετά ο άνθρωπος χάνει κάθε υπόσταση, γίνεται μια άψυχη κούκλα με πονεμένη σάρκα και ξεχειλωμένα ρούχα". Στον κατάλογο των υπόπτων καταγράφονται τρεις χιλιάδες άτομα που λόγω "βεβαρημένου παρελθόντος" θα μπορούσαν να ενοχοποιηθούν. 

Ο ανώτατος Επίτροπος Ασφαλείας, ονόματι Έρχοφ, στέλνει εκτατοντάδες ανθρώπους στο εκτελεστικό απόσπασμα, αλλά φαίνεται αναποτελεσματικός στην υπόθεση Τουλάγεφ και το Κόμμα τού προτείνει να ξεκουραστεί σε μια ολογοήμερη εκδρομή. Μετά την επιστροφή του, συλλαμβάνεται και ο ίδιος. 

Τελικά, ο μηχανισμός του Κόμματος καταλήγει σε τρεις υποψηφίους ενόχους. Ο Ρουμπλιόφ, μέλος του συνδικάτου συγγραφέων, διανοούμενος και πιστός ιδεολόγος, είναι ο πρώτος συνωμότης που κατασκευάζει το σύστημα. Συλλαμβάνεται τη στιγμή που απολαμβάνει το φεγγαρόφωτο στην ταράτσα του σπιτιού του, ενώ τις ώρες της φυλάκισής του αντλεί θάρρος από τους φανταστικούς διαλόγους που κάνει με τη σύντροφό του. Η πορεία του είναι προδιαγεγραμμένη: από την κατασκευασμένη συνωμοσία στην ανάκριση, τη καταναγκαστική ομολογία, τον βασανισμό, την ατιμωτική εκτέλεση. Πιστός στις ιδέες του, σκεπτικιστής απέναντι στην ηγεσία. Άλλωστε, κατά την άποψή του πιστοί στο Kόμμα έχουν απομείνει μόνο ιεροεξεταστές και δήμιοι. Την ίδια τύχη έχει και ο Μακέγεφ, χωρικός που μετατρέπεται σε ανώτατο στέλεχος, και ο Ρύζικ, που πεθαίνει στη φυλακή από απεργία πείνας, φέρνοντας το Κόμμα σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.

Οι παλιοί κομματικοί απέφευγαν ο ένας τον άλλο, για να μην κοιταχτούν στα μάτια, να μην πουν αισχρά ψέματα καταπρόσωπο από κατανοητή δειλία, να μη σκαλώσουν στα ονόματα συντρόφων που έχουν εξαφανιστεί, να μην εκτεθούν σφίγγοντας κανένα χέρι, να μην το έχουν βάρος στη συνείδησή τους που δεν το έσφιξαν. Μάθαιναν, ωστόσο, τις συλλήψεις, τις εξαφανίσεις, τις περίεργες αναρρωτικές άδειες, τις δυσοίωνες μεταθέσεις, σκόρπιες κουβέντες από τις μυστικές ανακρίσεις, απαίσιες φήμες. 

Ο Ρουμπλιόφ περιμένει τον θάνατο στο κελί του αηδιασμένος για τους ανωτέρους του, αλλά ευγνώμων για το παρελθόν του. Απαντά στην Κεντρική Επιστροπή ότι όλη του η ζωή ως την ημέρα της φυλάκισής του ανήκε στο Κόμμα, όσο άρρωστο και ξεφτιλισμένο κι αν υπήρξε αυτό. Ότι η σκέψη και η συνείδησή του δεν υπάρχουν εκτός Κόμματος. Ότι παραμένει πιστός στο Κόμμα, ό,τι κι αν είναι, ό,τι κι αν κάνει. Δέχεται να πεθάνει, αρκεί να μη φανεί στους Δυτικούς πως ο σοβιετικός μηχανισμός χολαίνει. Στο δικό του κελί, ο σύντροφος Ρύζικ ονειρεύεται τη στιγμή που το αίμα που χύθηκε θα φέρει καρπούς και οι καρποί θα είναι αρκετά ώριμοι για να γίνει μια νέα επανάσταση. 

Δεν μπορείς να κάνεις τους σπόρους στο χώμα να φυτρώσουν γρηγορότερα. Αντιθέτως, μπορείς να τους σκοτώσεις, αλλά δεν μπορείς (αυτή είναι μια καθησυχαστική βεβαιότητα) ούτε να τους σκοτώσεις παντού, ούτε να τους σκοτώνεις πάντα, ούτε να τους σκοτώνεις τελείως. 

Πόση αλήθεια υπάρχει στα λόγια των ηρώων; Τι συνέβη πραγματικά στις δίκες των Ζινόβιεφ, Κάμενεφ, Μπουχάριν; Ήταν τόσο επικίνδυνοι οι λενινιστές μπολσεβίκοι ώστε, πέρα από την εξόντωση του σώματός τους, έπρεπε να λασπωθεί η υπόστασή τους με τη στάμπα του προδότη; Είχε δίκιο ο Σερζ όταν προειδοποιούσε πως η Ιστορία δεν ξεμένει ποτέ από κόλπα και το χειρότερο είναι πάντα μπροστά; 

Όσο παράλογο κι αν μοιάζει, όση φρίκη και αν προκαλεί η ανάγνωσή του, η "Υπόθεση Τουλάγεφ" είναι ένα αισιόδοξο μυθιστόρημα. Και αυτό ακριβώς το διαχωρίζει από το "Μηδέν και το άπειρο", με το οποίο τόσο πολύ συγκρίθηκε. Είναι αισιόδοξο γιατί δεν προτείνει ως λύση τον πολιτικό αναχωρητισμό. Κάθε άλλο. Παρουσιάζεται στον αναγνώστη ένα ευρύ πανόραμα της ρωσικής ζωής και ιστορίας, του επιτρέπεται να διεισδύσει στη δομή και τις απαρχές του συστήματος, το οποίο όμως δεν κρίνεται -απλά περιγράφεται. Ο αφηγητής δεν είναι δικαστής που καθίζει τους ήρωες στο εδώλιο του κατηγορουμένου. Δεν υπάρχουν ήρωες και αντιήρωες, αθώοι και ένοχοι. Ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η Ρωσική Επανάσταση δεν οδήγησε στον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό. Αντίθετα, κινήθηκε ενάντια στους πιο ισχυρούς εκπροσώπους της, σφετερίστηκε τα μαρξιστικά ιδανικά και οδήγησε σε μια αιμοδιψή δικτατορία. Παρόλα αυτά, ο Σερζ παραμένει ένας ρομαντικός υποστηρικτής του σοσιαλιστικού ανθρωπισμού. 

Φέτος, εκατό χρόνια μετά τη Ρωσική Επανάσταση, γίνεται προσπάθεια όχι μόνο να αποδειχθεί ο ολοκληρωτικός χαρακτήρας του καθεστώτος, αλλά και να ταυτιστεί με ολοκληρωτισμούς που εκκίνησαν από διαφορετικές αφετηρίες. Αν δεν είχαν μεσολαβήσει τα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης, πώς θα ήταν σήμερα ο κόσμος; 

Οπωσδήποτε χειρότερος.

Την ώρα που χανόμαστε δεν κάνουμε τον απολογισμό μιας καταστροφής, μαρτυρούμε το εύρος μια νίκης που ήρθε πάρα πολύ νωρίς σε σχέση με το μέλλον και απαίτησε υπερβολικά πολλά από τους ανθρώπους. 

*** 

 Βικτόρ Σερζ, Υπόθεση Τουλάγεφ (μτφρ. Τιτίκα Δημητρούλια), SCRIPTA, Αθήνα 2008. 

 

Σάββατο, 9 Σεπτεμβρίου 2017

Χειρόγραφο της λησμονιάς


ΣΕΛΙΔΑ 1

Η Έλενα πέθανε κατά τον τοκετό. Δεν στάθηκα ικανός να την κρατήσω σε τούτη τη πλευρά της ζωής. Παραδόξως το παιδί είναι ζωντανό. 
Εκεί βρίσκεται, αδύναμο και τρεμάμενο πάνω σ' ένα καθαρό σεντόνι, δίπλα στη νεκρή μητέρα του. Κι εγώ δεν ξέρω τι να κάνω.  Δεν τολμώ να το ακουμπήσω. Μάλλον θα το αφήσω να πεθάνει δίπλα στην μητέρα του, που θα ξέρει πώς να προστaτεύει την παιδική του  ψυχή και θα του μάθει να γελά, αν τυχόν υπάρχει κάποιο μέρος για να γελούν οι ψυχές. Δεν μπορούμε πια να δραπετεύσουμε στη Γαλλία. Δίχως την Ελένα δεν θέλω πλέον να φτάσω στο τέλος του δρόμου. Δίχως την Ελένα δεν υπάρχει δρόμος. 
Πώς διορθώνεται το λάθος του να είσαι ζωντανός; Έχω δει πολλούς νεκρούς αλλά δεν έχω μάθει πώς πεθαίνει κανείς!  

ΣΕΛΙΔΑ 20

[...] Είναι πολύ ζεστό. Τώρα γράφω έχοντάς το στην αγκαλιά μου. Κοιμάται. Πόσο το αγαπώ. Του τραγούδησα ένα θλιμμένο τραγούδι του Φρεδερίκο

Θρήνος μιας νεκροκεφαλής
που προσμένει ένα χρυσό φιλί.
(Έξω ζοφερός αέρας
και θαμπά αστέρια).  

Δεν θυμάμαι πλέον τα ποιήματα που απήγγειλα στους στρατιώτες. Με την πείνα το πρώτο πράγμα που πεθαίνει είναι η μνήμη. Δεν καταφέρνω να γράψω ούτε ένα στίχο, αλλά παρ' όλα αυτά στο κεφάλι μου ηχούν χίλια νανουρίσματα για το γιο μου. 

[Από το "Χειρόγραφο που βρέθηκε στη λησμονιά"] 

*** 
[1] Alberto Méndez, Τα τυφλά ηλιοτρόπια (μτφρ. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος), Πάπυρος, Αθήνα 2008.
[2] Φωτογραφία: Yves Leresche

Πέμπτη, 7 Σεπτεμβρίου 2017

Blackjack για βιβλιοφάγους - ΙΙ


O Λάμπρος Σκουζάκης, Πανδοχέας του κυβερνοχώρου εδώ και μια δεκαετία περίπου, φιλοξενεί στο χάνι του συγγραφείς, μουσικούς και άλλους συνοδοιπόρους. Απόψε, απαντά σε ένα ερωτηματολόγιο για βιβλιοφάγους, εμπνευσμένο από το βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο “Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης...”. 
 21 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΦΑΝΑΤΙΚΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ 

Ας υποθέσουμε πως πρέπει να γεμίσετε μία βιβλιοθήκη που έχει 21 ράφια. Καθένα από τα ράφια αυτά αντιστοιχεί στις κατηγορίες που θα διαβάσετε παρακάτω. Σε κάθε ράφι πρέπει να τοποθετήσετε τουλάχιστον ένα βιβλίο.


Dagmar Cyrulla
Βιβλία που δεν είναι ανάγκη να διαβάσεις.

Όσα δεν με ερεθίζουν, ελκύουν, ενδιαφέρουν, εξεγείρουν. Όσα από τις πρώτες σελίδες μου προκάλεσαν ανία ή αδιαφορία. 


Βιβλία που φτιάχτηκαν για άλλες χρήσεις και όχι για να διαβαστούν.

Τα λειτουργικά βιβλία των θρησκειών, παρόλο που συχνά περιέχουν περίλαμπρα κείμενα, ιδίως για τους περιπλανώμενους εκτός πίστεων σαν κι εμένα. Επίσης τα βιβλία «τέχνης» που απευθύνονται και στους απλούς ξεφυλλιστές. Αν δεν έχουν κείμενα, υποτίθεται, δεν διαβάζονται. Οι ειδικοί μας λένε ότι και χωρίς κείμενα διαβάζονται. Συνεπώς πρέπει να γράψουν κάποια κείμενα για να μάθουμε να διαβάζουμε την τέχνη χωρίς κείμενα.

Βιβλία που ήδη διάβασες χωρίς να κάνεις τον κόπο να τα ανοίξεις γιατί ανήκουν στην κατηγορία των ήδη διαβασμένων πριν ακόμα γραφούν.

Είναι εκείνα που μου φάνηκαν προβλέψιμα, σαν σενάρια αμερικανικών ταινιών. Τα οπισθόφυλλα άλλωστε (αν και παράγωγα πολλαπλών παραλλαγών του ίδιου κειμένου) τα προδίδουν. Η λογοτεχνία πήρε ό,τι πήρε από τον κινηματογράφο, δεν έχει άλλο. Αντίθετα, ο κινηματογράφος μπορεί διαρκώς ν’ απορροφά λογοτεχνίες.


Edward Gorey
Βιβλία που αν μπορούσες να ζήσεις περισσότερες ζωές θα διάβαζες ευχαρίστως, αλλά δυστυχώς οι μέρες που σου απομένουν να ζήσεις είναι αυτές που είναι.

Ολόκληρο το σώμα του ελληνικού και του παγκόσμιου θεάτρου. Εκεί ειπώθηκαν όσα ακόμα και η λογοτεχνία αποσιώπησε. Ολόκληρο το σώμα της φιλοσοφίας. Θα είχε ενδιαφέρον να δει κανείς τις διαδοχές και τις ρήξεις, ποιος αντέγραψε ποιον, τι άντεξε ως σήμερα, τι έμεινε χρήσιμο, τι αποδείχτηκε κενός λόγος.


Βιβλία που έχεις την πρόθεση να διαβάσεις, αλλά έχουν σειρά κάποια άλλα.

Συλλογές με κριτικές θεατρικών παραστάσεων γιατί μου ανοίγουν με ιδιαίτερους τρόπους την αναγνωστική μου ματιά και με ωθούν να αναζητήσω την εμπειρία τους. Και σκακιστικά βιβλία. Περιμένω να έρθει η στιγμή όπου σ’ ένα ανθρώπινο σπίτι θα έχω μόνιμα ανοιχτή την σκακιέρα και θα προσκαλούμαι στο μυαλό μερικών ευφυών σκακιστών.


Carlos Álvarez de las Heras
Βιβλία που είναι πολύ ακριβά και που μπορείς να περιμένεις να αγοράσεις μισοτιμής.

Κατάλογοι εκθέσεων τέχνης. Μέγιστο απωθημένο, ιδίως αν περιλαμβάνουν και κείμενα. Όχι τόσο αυτά που αναλύουν τα έργα, όπου συχνά δεν καταλαβαίνω τίποτα, αλλά τα «άλλα». Φωτογραφικά λευκώματα σκοπευτών που εκτιμώ ή θεμάτων που αγαπώ. Λεξικά λέξεων και άλλων χρήσιμων υποκατάστατων.


Βιβλία που επίσης μπορείς να περιμένεις να αγοράσεις όταν επανεκδοθούν στις οικονομικές σειρές. 

Τις αποφεύγω τις οικονομικές σειρές γιατί συνήθως έχουν φτηνιάρικα χαρτιά, εξώφυλλα χωρίς αυτιά, «τρία βιβλία σ’ ένα τόμο» και μικρό μέγεθος.


Βιβλία που μπορείς να ζητήσεις από κάποιον να σου δανείσει.

Πώς να δανειστώ βιβλίο εφόσον υπογραμμίζω και σημειώνω μανιωδώς;

Βιβλία που όλοι πια έχουν διαβάσει και άρα είναι σαν να τα έχεις διαβάσει κι εσύ.

Δυστυχώς δεν έχω το ίδιο γούστο με τους όλους. Το ίδιο παθαίνω και με την μουσική και μερικές άλλες μανίες. Κι έτσι αδυνατώ να συνυπάρξω σε μια ομόθυμη κοινωνία αναγνωστών. Ακόμα κι όταν φιλικοί κύκλοι εκστασιάζονται με «σύγχρονες και παλιές επιτυχίες» παραμένω ο ιδιότροπος που δεν βρίσκει χαρά. Συνεπώς δεν προχωρώ στα περιεχόμενα των επιλογών τους.

Βιβλία που εδώ και πολύ καιρό έχεις στο πρόγραμμα να διαβάσεις.

Ας αντιγράψω ό,τι βλέπω στο σχετικό ράφι. Θανάσης Λάμπρου – Κάτω απ’ τον έναστρο ουρανό [εκδ. Περισπωμένη]. Έντουαρν Σαΐντ – Εκτός τόπου [εκδ. Μεταίχμιο]. Χέρμαν Μπροχ – Βιργιλίου Θάνατος [εκδ. Gutenberg]. Στεφάν Οσμόν – Ανεξέλεγκτα στοιχεία [εκδ. Πόλις]. Νάσος Θεοφίλου – Ιστορίες του καζαμία [εκδ. Ύψιλον]. Όπως βλέπετε πρόκειται αντίστοιχα για ένα δοκίμιο, μια βιογραφία, μια κλασική μυθοπλασία, μια σύγχρονη μυθοπλασία και μια τέχνη της γραφής των λίγων λέξεων. Συνήθως αυτές είναι τα «είδη» των τεσσάρων καθιερωμένων παράλληλων αναγνώσεων. Ευτυχώς τα νυχτερινά όνειρα δεν τηρούν αυτή την τετραπλή διάκριση και τις αναμειγνύουν σε ενιαίο χάος.


Βιβλία που ψάχνεις χρόνια και δεν βρίσκεις.

Μου λείπει το "Αρχείον" του Ν.Γ Πεντζίκη από τις Αγροτικές Συνεταιριστικές Εκδόσεις (πού να το ήξερα τότε που περιπλανιόμουν σχεδόν ανέστιος στην οδό Λαγκαδά ότι βρίσκονταν στο τέταρτο χιλιόμετρό της). Αντόνιο Μουνιόθ Μολίνα "Το βιβλίο της εξορίας" [εκδ. Πατάκη]. Τ.Ε. Λώρενς – "Επτά στύλοι της σοφίας" [εκδ. Εστία]. Σαμ Σέπαρντ - "Το μεγάλο όνειρο του παραδείσου" [εκδ. Καστανιώτη]. Επίσης, με αφορμή ένα κείμενο που γράφω εδώ και χρόνια, Τζουνιτσίρο Τανιζάκι, "Το ημερολόγιο ενός τρελού γέρου" [εκδ. Καστανιώτη] και Πέπη Ρηγοπούλου, "Το σώμα" [εκδ. Πλέθρον]. 

Nick Bantock
Βιβλία που αφορούν κάτι με το οποίο ασχολείσαι αυτή την περίοδο.

Απολαμβάνω το δίτομο έργο του Σάββα Κονταράτου "Ουτοπία και πολεοδομία" [εκδ. ΜΙΕΤ]. Όπως αντιλαμβάνεστε, με ενδιαφέρουν αμφότεροι οι κόσμοι που τελικά συνυπήρξαν σε ιδανικές έως και εξωφρενικές εκδοχές.

Βιβλία που θέλεις να αγοράσεις για να τα έχεις στη διάθεσή σου για κάθε περίπτωση.

Βιβλία θεωρίας και κριτικής της λογοτεχνίας για το ενδεχόμενο της έντονης επιθυμίας να αναζητήσω μια διαφορετική ερμηνεία πάνω σ’ ένα έργο. Συλλογές από θεατρικές κριτικές για έργα που μπορεί κάποια στιγμή να δω.


Βιβλία που θα μπορούσες να τα βάλεις κατά μέρος για να τα διαβάσεις ίσως το καλοκαίρι.

Το καλοκαίρι ταξιδεύω πάντα διπλά και το δεύτερο ταξίδι γίνεται μέσω ενός ταξιδιωτικού βιβλίου. Φέτος διάβασα τα "Αντίδρομα στον ήλιο". "Ασιατικές ιχνογραφίες", τ. Β΄ του Φώτη Τερζάκη [εκδ. Πανοπτικόν]. Για του χρόνου έχω σημειώσει την Ίζαμπελ Έμπερχαρντ – "Με την άμμο στα μάτια" [εκδ. Νάρκισσος].

Βιβλία που σου λείπουν για να τα βάλεις δίπλα σε άλλα στη βιβλιοθήκη σου.

Η βιβλιοθήκη μου ακολουθεί μια πλήρως πρακτική, σχεδόν πεζή ταξινόμηση και χωρίζεται σε δυο μέρη: διαβασμένα και αδιάβαστα. Τα διαβασμένα χωρίζονται σε άλλα δυο μέρη: εκείνα που απόλαυσα και τα υπόλοιπα που πρέπει για κάποιο λόγο να κρατήσω. Τα αδιάβαστα χωρίζονται σε τέσσερα μέρη: εκείνα που σκοπεύω να παρουσιάσω στο Πανδοχείο, εκείνα που θα μου χρησιμεύσουν για το βιβλίο που υποκρίνομαι πως γράφω, εκείνα που επιθυμώ να διαβάσω χωρίς σκοπιμότητες και τα άλλα που περιμένουν το κάλεσμα της κατάλληλης περίστασης. Συνεπώς αντιλαμβάνεστε πως η σειρά διαρκώς αλλάζει κι όλα βρίσκονται εκτός εντεταλμένης θέσης.


Natalia Nesterova.
Βιβλία που σου εμπνέουν μια ξαφνική φρενιασμένη και όχι εύκολα δικαιολογήσιμη περιέργεια.

Από φρενιασμένη περιέργεια άλλο τίποτα. Αλλά ως απελπιστικά αναλυτικός διαπιστώνω ότι αμέσως σπεύδω να την δικαιολογήσω. Με ενδιαφέρει η συνομιλία της λογοτεχνίας με άλλες, φαινομενικώς ασύμβατες τέχνες, όπως η ναοδομία, η νομική, η θεολογία, η συγκοινωνιολογία. 
 
Βιβλία που διάβασες πριν πολλά χρόνια και ήρθε πια ο καιρός να ξαναδιαβάσεις.

Τα έχω έτοιμα πλην υπό διαρκή αναβολή. Η κορυφαία συνεργασία του Χόρχε Λουίς Μπόρχες με τον Αντόλφο Μπιόυ Κασάρες, "Έξι προβλήματα για τον Δον Ισίδρο Παρόδι" [εκδ. Ύψιλον]: ευφυείς αστυνομικές ιστορίες που δεν συμπεριλήφθηκαν στις πρόσφατες εκδόσεις των Απάντων του Μπόρχες. Επίσης "Μια στεκιά στο μάτι του Μοντεζούμα" του Νίκου Νικολαΐδη [Εκδ. Greekworks.com]. Θα διαβάσω το πρώτο αργά , ως μαθητευόμενος ιδιωτικός ντέτεκτιβ και το δεύτερο βουλιμικά, ως συνομιλητής κάποιου που έφυγε αλλά δεν έφυγε.

Βιβλία που πάντα έλεγες ότι έχεις διαβάσει και ήρθε πια ο καιρός να διαβάσεις αληθινά.

Μου ζητάτε να αναιρέσω τα ψέματά μου;

Καινούργια βιβλία των οποίων το θέμα ή ο συγγραφέας σε ελκύουν.

Θέμα: μια γηραιά ηρωίδα με καταιγιστικό ερωτισμό που εξεγείρεται μέσα από την ανάγνωση δεκάδων βιβλίων σε κάποιον θλιβερό οικισμό μιας φασιστικής χριστιανικής μεσογειακής χώρας [Πάμπλο Γκουτιέρεθ - "Τα ανατρεπτικά βιβλία", εκδ. Καστανιώτη].


"Soviet shoe", Nick Bantock
Βιβλία των οποίων ο συγγραφέας ή το θέμα δεν είναι νέα για σένα.

Συγγραφέας: Ο Αντρέ Ζιντ δεν είναι νέος για μένα, εφόσον απόλαυσα την "Στενή Πύλη" πολύ νέος σε μια αρχαία έκδοση. Τώρα με την νέα έκδοση των "Κιβδηλοποιών" απολαμβάνω το βάθος ενός σπάνιου πνεύματος [εκδ. Πόλις].


Βιβλία των οποίων ο συγγραφέας ή το θέμα είναι εντελώς άγνωστα, τουλάχιστον για σένα.

Αμφότερα αποτελούν μόνιμη αναγνωστική πρόκληση. Μόλις ξεκίνησα την μελέτη του Freddy Decreus για την "Τελετουργία στο Θέατρο του Θεόδωρου Τερζόπουλο" [εκδ. Άγρα]. Μπαίνω με άγνωστο οδηγό στον εξίσου άγνωστο κόσμο ενός ιδιαίτερου θεάτρου που όμως έχω την αίσθηση ότι με αφορά άμεσα.

***





Δευτέρα, 4 Σεπτεμβρίου 2017

Blackjack για βιβλιοφάγους



H Κίκα Κραμβουσάνου, το πρόσωπο που κρύβεται πίσω από την ιστοσελίδα του βιβλιοπωλείου "Πολιτεία",  απαντά σε ένα ερωτηματολόγιο για βιβλιοφάγους, εμπνευσμένο από το βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο “Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης...”. 

21 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΦΑΝΑΤΙΚΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ

Ας υποθέσουμε πως πρέπει να γεμίσετε μία βιβλιοθήκη που έχει 21 ράφια. Καθένα από αυτά αντιστοιχεί στις κατηγορίες που θα διαβάσετε παρακάτω. Σε κάθε ράφι πρέπει να τοποθετήσετε τουλάχιστον ένα βιβλίο: 

Βιβλία που δεν είναι ανάγκη να διαβάσεις.

Ό,τι δεν είναι στην εξεταστέα ύλη. 

Βιβλία που φτιάχτηκαν για άλλες χρήσεις και όχι για να διαβαστούν.
 
Μια κούφια βίβλος με θέση για όπλο.

Βιβλία που ήδη διάβασες χωρίς να κάνεις τον κόπο να τα ανοίξεις γιατί ανήκουν στην κατηγορία των ήδη διαβασμένων πριν ακόμα γραφούν.

Δεν μ' αρέσει αυτή η ερώτηση. Να τη βγάλεις, είναι χαζή.

Βιβλία που αν μπορούσες να ζήσεις περισσότερες ζωές θα διάβαζες ευχαρίστως, αλλά δυστυχώς οι μέρες που σου απομένουν να ζήσεις είναι αυτές που είναι.

Το “Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο” του Προυστ, τον “Οδυσσέα” του Τζόις, την “Ηθική” του Σπινόζα. 

Βιβλία που έχεις την πρόθεση να διαβάσεις, αλλά έχουν σειρά κάποια άλλα.

Έχω μόνο προθέσεις. Δεν έχω σειρά.

Βιβλία που είναι πολύ ακριβά και που μπορείς να περιμένεις να αγοράσεις μισοτιμής.

Όχι.

Βιβλία που επίσης μπορείς να περιμένεις να αγοράσεις όταν επανεκδοθούν στις οικονομικές σειρές.

Δεν υπάρχουν. Όταν θέλω πολύ ένα βιβλίο, όπως το “Codex Seraphinianus”, δεν σκέφτομαι την τιμή.

Βιβλία που μπορείς να ζητήσεις από κάποιον να σου δανείσει.

Αστυνομικά, θριλεράκια, λογοτεχνικά που δεν με ενδιαφέρει να υπάρχουν στη βιβλιοθήκη μου.

Βιβλία που όλοι πια έχουν διαβάσει και άρα είναι σαν να τα έχεις διαβάσει κι εσύ.

Διάσημα βιβλία που έχουν γίνει διάσημες ταινίες.

Βιβλία που εδώ και πολύ καιρό έχεις στο πρόγραμμα να διαβάσεις.

Η “Ηθική” του Σπινόζα, ο “Οδυσσέας” του Τζόις, η “Πολιτεία” του Πλάτωνα.


Βιβλία που ψάχνεις χρόνια και δεν βρίσκεις.

Τα βιβλία του Theodore Sturgeon.

Βιβλία που αφορούν κάτι με το οποίο ασχολείσαι αυτή την περίοδο.

Βιβλία γύρω από τις δεκαετίες '30-'70 της ελληνικής ιστορίας.

Βιβλία που θέλεις να αγοράσεις για να τα έχεις στη διάθεσή σου για κάθε περίπτωση.

Εγκυκλοπαιδικά, λεξικά.

Βιβλία που θα μπορούσες να τα βάλεις κατά μέρος για να τα διαβάσεις ίσως το καλοκαίρι.

Καινούργιες εκδόσεις συγγραφέων που αγαπώ από τα παιδικά μου χρόνια, βιβλία συγγραφέων με των οποίων το ύφος είμαι εξοικειωμένη, που μπορώ να τα διαβάζω στο καράβι με τον Ιταλό να παραληρεί στη διαπασών στο αυτί μου.

Βιβλία που σου λείπουν για να τα βάλεις δίπλα σε άλλα στη βιβλιοθήκη σου.

Βιβλία του Theodore Sturgeon, δερματόδετες εκδόσεις του Βόνεγκατ, η εγκυκλοπαίδεια του Βόνεγκατ.

Βιβλία που σου εμπνέουν μια ξαφνική φρενιασμένη και όχι εύκολα δικαιολογήσιμη περιέργεια.

Φαντάζομαι πως κάποια αυτοβιογραφία θα μου προξενούσε κάτι τέτοιο, αν και δεν είναι αδικαιολόγητο.

Βιβλία που διάβασες πριν πολλά χρόνια και ήρθε πια ο καιρός να ξαναδιαβάσεις.

Τον "Ηλίθιο" του Ντοστογιέφσκι. Όλα τα άλλα που ήθελα να ξαναδιαβάσω τα έχω ξαναδιαβάσει. Τώρα ξαναδιαβάζω και τον "Άρη" του Χαριτόπουλου.

Βιβλία που πάντα έλεγες ότι έχεις διαβάσει και ήρθε πια ο καιρός να διαβάσεις αληθινά.

Τον "Δον Κιχώτη" σίγουρα.

Καινούργια βιβλία των οποίων το θέμα ή ο συγγραφέας σε ελκύει.

Περιμένω με αγωνία κάθε καινούργιο βιβλίο του Τζον Ίρβινγκ, της Μάργκαρετ Άτγουντ, του Φίλιπ Ροθ, του Μισέλ Ουελμπέκ.

Βιβλία των οποίων ο συγγραφέας ή το θέμα δεν είναι νέα για σένα.

Το ίδιο μ' από πάνω.

Βιβλία των οποίων ο συγγραφέας ή το θέμα είναι εντελώς άγνωστα, τουλάχιστον για σένα.

42.

***


Παρασκευή, 1 Σεπτεμβρίου 2017

"Να γίνουμε καπνός μες στου Σεπτέμβρη τη βουή"



ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 
 
Οι δικοί μου από καιρό πήραν το δρόμο τους.
Άφησα τους γνωστούς και τους φίλους μου να φύγουν  
Τώρα παντοτινή η μοναξιά 
γεμίζει τη φύση αλλά και την καρδιά μου.

Τώρα είμαι μαζί σου στο φυλάκιο του δάσους 
Στο δάσος τ' άδειο κι έρημο
Κι όπως στο τραγούδι, τα μονοπάτια
είναι πνιγμένα ως τη μέση από τα χόρτα.

Οι ξύλινοι τοίχοι της καλύβας
Με το βλέμμα τους μας συμπονούνε.
Δεν υποσχεθήκαμε ηρωισμούς και κατορθώματα
Κι είμαστε έτοιμοι, στ' αλήθεια να χαθούμε.

Θα μείνουμε από τη μία μέxρι τις τρεις το πρωί
Εγώ με το βιβλίο, εσύ με το κέντημα
Κι όταν ο ήλιος θ' ανατείλει ούτε που θα 'χουμε καταλάβει
πως πάψαμε να φιλιόμαστε.

Όλο μεγαλοπρέπεια κι απερισκεψία
Φύλλα να σκορπιστείτε θροΐζοντας
Κάντε σήμερα να ξεχειλίσει από πόθο
Το χθεσινό το πικρό το ποτήρι.

Απόλαυση, έλξη κι αφοσίωση!
Να γίνουμε καπνός μες στου Σεπτέμβρη τη βουή!
Θάψε τον εαυτό σου, αγάπη μου, μέσα στο θρόισμα 
του Σεπτέμβρη 
Να χάσεις τις αισθήσεις σου, να γίνεις μια τρελή.

Πετάς τα ρούχα με τον ίδιο τρόπο 
Που ρίχνει τα φύλλα του το άλσος.
Κάθε φορά που πέφτεις στην αγκάλη μου
Δεμένη η ρόμπα η μεταξωτή.

Είσαι η τελευταία μου χαρά πριν έρθει ο όλεθρος
Η ζωή είναι χειρότερη απ΄την αρρώστια,
Κι η ρίζα της ομορφιάς είναι η τόλμη
Κι αυτό είναι που μας τραβά τον έναν στον άλλον.  

[Από τα ποιήματα του Γιούρι Ζιβάγκο]

***


[1] Μπορίς Πάστερνακ, Δόκτωρ Ζιβάγκο, Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα 2006.
[2] Στη φωτογραφία ο Ομάρ Σαρίφ και η Τζούλι Κρίστι  ως Γιούρι Ζιβάγκο και Λάρα Αντίποβα, στην κινηματογραφική μεταφορά του Ντέιβιντ Λιν.